در لغت ، به معنای شب مردم غریب و از یار و دیار دور افتاده است ، شام مسافران که وحشتناک می باشد . شام غریبان گرفتن : زاری کردن به درد ، چنانکه بر وفات کسی گریستن و غم نمودن . شب اول وفات کسی برای خانواده آن کس ، شب یازدهم محرم و عزاداری بعد از آن شب . (667) در اصطلاح ، به مراسم سوگواری شبانه در شب یازدهم محرم گفته می شود که مردم بصورت دو گروه مجزا ، پس از غروب آفتاب عاشورا در مسجدها و تکیه ها ، با خواندن نوحه های غمگین ، یاد اسرای اهل بیت را گرامی می دارند . این برنامه ، اغلب با در دست داشتن شمعهایی و در شب تاریک یازدهم محرم انجام می گیرد و بیشتر از کودکان و نونهالان در این سوگواری تمثیلی استفاده می شود . یاد کردی است از آوارگی اهل بیت امام حسین (ع) و کودکان بازمانده از شهدای کربلا که در غروب عاشورا ، بی پناه و درمانده ، در ظلمت اندوهبار شب ، در دشت و بیابان کربلا به سر آوردند . در این شب ، « مراسمی ساده و غم انگیز بر پا می شود و عزاداران با لباسهای سیاه و شمعی افروخته در دست گرفته ، کاه بر سر می پاشند و نوحه های غم انگیز می خوانند و دسته دسته در معابر

صفحه 241

حرکت می کنند و هر چند قدم ، مدتی می نشینند و می گریند ، آرام و غمناک . در این مراسم بکلی سینه زنی نمی شود و علم و بیرق نیز حرکت داده نمی شود » . (668)

667 - لغت نامه ، دهخدا .

668 - تعزیه در ایران ، صادق همایونی ، ص 289 .